نكته اول : معناى حكم عقل عملى به « حسن و قبح » ، امر يا نهى نيست ؛ زيرا عقل ، امر و نهى و بعث و زجر ندارد تا بگويد « افعل يا لا تفعل » ، بلكه معناى حكم عقل به حسن يا قبح ، عبارت است از ادراك عقل ؛ يعنى عقل درك مىكند كه اين كار بايسته و آن كار نبايسته است . اين ادراك ، زمينه‌ساز پيدايش اراده و حركت براى انجام آن كار يا ترك آن است . نكته دوم : عقل نظرى و عملى دو حقيقت جداى از هم نمىباشد ، بلكه يك حقيقت است كه به لحاظ مدرك آنچه درك مىشود به عقل نظرى و عملى تقسيم مىشود ؛ ازاين‌رو ، گاهى مدركات عقل از امور نظرى ( ينبغى ان يعلم ) است كه به آن عقل نظرى مىگويند و گاهى از امور عملى ( ينبغى ان يعمل ) است كه به آن عقل عملى مىگويند . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 214 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 237 . قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 120 . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 45 و 54 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 168 . محقق داماد ، مصطفى ، مباحثى از اصول فقه ، ج 2 ، ص 134 . غراوى ، محمد عبد الحسن محسن ، مصادر الاستنباط بين الاصوليين و الاخباريين ، ص 187 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 297 . عقل نظرى قوّه مدرك امور كلّى مربوط به شناخت واقعيت‌ها عقل نظرى ، مقابل عقل عملى بوده و عبارت است از قوه‌اى كه انسان به وسيله آن ، چيزهاى كلى را كه از نوع شناختن و دانستن مما ينبغى ان يعلم است و به عمل و كردار آدمى ربطى ندارد ، درك مىكند ؛ به عبارت ديگر ، عقلى كه واقعيت‌هاى عالم را ادراك مىنمايد ، عقل نظرى است . مثل اينكه انسان درك كند « كل بزرگ‌تر از جزء » است ، يا « مجموع زواياى مثلث ، برابر با دو قائمه است » . نكته : عقل نظرى و عملى دو حقيقت جداى از هم نمىباشد ، بلكه يك حقيقت است كه به لحاظ مدرك آنچه درك مىشود به عقل نظرى و عملى تقسيم مىشود ؛ ازاين‌رو ، گاهى مدركات عقل از امور نظرى ( ينبغى ان يعلم ) است كه به آن عقل نظرى مىگويند و گاهى از امور عملى ( ينبغى ان يعمل ) است كه به آن عقل عملى مىگويند . قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 120 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 237 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 215 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 2 ، ص 46 . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 54 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، 2 ، ص 297 . عقليات غير مستقله ر . ك : غير مستقلات عقلى عكس انتفاى حكم به سبب انتفاى علّت قياس وصف جامع عكس يا انعكاس ، به معناى ملازمه در عدم است كه از انتفاى علت ، انتفاى معلول لازم آيد . در قياس هرجا علت آن احراز شود ، اطراد و انعكاس وجود دارد ؛ يعنى از وجود علت قياس ( وصف جامع ) وجود حكم لازم مىآيد ( اطراد ) و از نبود علت قياس ، نبودن حكم لازم مىآيد ( عكس ) . « فخر رازى » مىنويسد : معتزله عكس را در علل ، واجب نمىدانند ، اما اشاعره عكس را در علل عقلى ، واجب مىشمارند و در علل شرعى واجب نمىدانند . « 1 » برخى نيز اعتقاد دارند هرجا علت قياس احراز شود ، اطراد و انعكاس وجود دارد . « 2 » زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 4 ، ص 130 . آمدى ، على بن محمد ، الإحكام فى اصول الأحكام ، ج 4 ، 3 ، ص 207 . علاقه مجاز ر . ك : علايق مجاز علامت حقيقت ر . ك : علايم حقيقت علامت حقيقت و مجاز ر . ك : علايم حقيقت و مجاز علامت مجاز ر . ك : علايم مجاز [ علايم ] علايم مجاز انواع مناسبت‌هاى ميان معناى حقيقى لفظ با معانى مجازى مشهور قدماى اصولى ، اعتقاد دارند الفاظ در صورتى در معناى غير موضوع له خود به كار رود كه بين معناى موضوع له و معناى مجازى ، ارتباط و مناسبتى وجود داشته باشد ، كه در اصطلاح به آنها علايق مجاز مىگويند .

--> ( 1 ) . فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 5 ، ص 261 . ( 2 ) . جعفرى لنگرودى ، محمد جعفر ، دانشنامه حقوقى ، ج 2 ، ص 483 .